Afazi ve Edinilmiş Dil Bozuklukları Terapisi
Çocuk ve yetişkinlerdeAfazi; inme, kafa travması veya beyin cerrahisi sonrasında dil ağının hasar görmesiyle ortaya çıkan bir dil bozukluğudur. Kişinin zekâsı yerinde olduğu hâlde konuşma, anlama, okuma veya yazma becerileri etkilenir. Bu ayrım önemlidir: afazili bir kişi düşüncesini kaybetmemiştir, ona ulaşma yolunu kaybetmiştir.
Tablo kişiden kişiye değişir. Bazı kişilerde konuşma çabalı ve kısa cümlelerle sınırlıyken anlama büyük ölçüde korunur; bazılarında konuşma akıcı görünse de içerik anlamsızlaşır ve anlama belirgin biçimde bozulur. Bazı kişilerde ise dil değil konuşmanın motor planlaması veya kasların kontrolü etkilenir.
Terapinin hedefi yalnızca kelime hatırlatmak değil, kişinin günlük hayatta ihtiyaç duyduğu iletişimi yeniden mümkün kılmaktır. Bu, bazen tam cümle kurmak, bazen jest ve yazıyı devreye almak anlamına gelir.
Hangi durumlarda destek alınmalı?
İnme veya beyin hasarı sonrasında aşağıdaki tablolardan biri varsa değerlendirme yapılmalıdır:
- Söylemek istediği kelimeyi bulmakta zorlanıyorsa
- Konuşması kısa, çabalı ve kesik kesikse
- Akıcı konuşuyor ancak söyledikleri anlaşılmıyorsa
- Söylenenleri anlamakta güçlük yaşıyorsa
- Kelimelerin yerine yakın anlamlı ya da alakasız kelimeler kullanıyorsa
- Okuma veya yazma becerisi eskisine göre belirgin şekilde bozulduysa
- Konuşması peltekleşti veya sesi zayıfladıysa
- İletişim kuramadığı için sosyal ortamlardan çekiliyorsa
Bu maddeler bir tanı listesi değildir; yalnızca değerlendirme yaptırmanın faydalı olacağı durumları gösterir. Tanı ve terapi kararı, kişiye özel değerlendirme sonrasında verilir.
YAKLAŞIMIMIZ
Terapi süreci nasıl ilerliyor?
Nörolojik iyileşmede erken dönem değerlidir; ancak geç başlayan terapiden de kazanım elde edilir. Süreç kişinin hedeflerine göre kurgulanır.
Kapsamlı dil değerlendirmesi
Konuşma, anlama, adlandırma, tekrarlama, okuma ve yazma becerileri ayrı ayrı ölçülür. Böylece hangi bileşenin ne ölçüde etkilendiği ve hangisinin korunduğu netleşir — terapi korunan becerilerin üzerine kurulur.
İşlevsel hedeflerin belirlenmesi
Hedefler kişinin gerçek hayatından seçilir: telefonda konuşabilmek, ihtiyacını söyleyebilmek, torununun adını çağırabilmek gibi. Soyut alıştırmalar yerine bu hedefler üzerinden çalışılır.
Dil becerilerinin yeniden çalışılması
Kelime bulma, cümle kurma ve anlama becerileri yapılandırılmış çalışmalarla ele alınır. Çalışmalar kişinin mesleği, ilgi alanı ve günlük rutinine göre içerik kazanır.
Alternatif iletişim yolları
Sözel iletişimin yetersiz kaldığı noktalarda jest, yazı, çizim ve iletişim panoları devreye alınır. Amaç kişiyi iletişimsiz bırakmamaktır; sözel beceri geliştikçe bu destekler kademeli olarak azaltılır.
Yakınlarla ortak çalışma
Afazide iletişim iki taraflıdır. Yakınlarının süreçteki rolü, kişinin tablosuna göre terapinin bir parçası olarak birlikte planlanır.
SIKÇA SORULANLAR
Ailelerin en çok sorduğu sorular
İnmeden ne kadar sonra terapiye başlanmalı?
Kişinin tıbbi durumu stabil hâle gelir gelmez, mümkün olan en erken dönemde başlanması önerilir. Bununla birlikte “geç kaldık” diye bir eşik yoktur; aylar hatta yıllar sonra başlayan terapilerde de anlamlı kazanımlar elde edilebiliyor.
Afazi tamamen düzelir mi?
Bu, hasarın yeri ve büyüklüğü başta olmak üzere birçok etkene bağlıdır ve önceden kesin bir söz vermek doğru olmaz. Bazı kişilerde belirgin düzelme görülürken, bazılarında hedef iletişimi mümkün olan en işlevsel düzeye taşımaktır. Her iki durumda da terapinin kişinin günlük hayatına katkısı ölçülebilir niteliktedir.
Yakınım konuşmak istemiyor, süreç nasıl yürür?
Bu çok yaygındır ve genellikle isteksizlik değil, başarısız olma kaygısıdır. Bu durumda hem danışanla hem yakınlarıyla nasıl ilerleneceğini süreç içinde birlikte belirliyoruz; yaklaşım kişinin tablosuna göre değiştiği için tek bir tarif vermek doğru olmaz.
Afazi ile bunama aynı şey mi?
Hayır. Afazi, dile özgü bir bozukluktur ve genellikle ani bir olayın (inme, travma) ardından ortaya çıkar; kişinin genel bilişsel becerileri büyük ölçüde korunabilir. Bunama ise ilerleyici ve daha geniş bir bilişsel gerilemedir. İkisinin ayrımı değerlendirmede yapılır.
İlgili diğer alanlar
Belirtiler çoğu zaman birden fazla başlıkla örtüşür. Bu alanlar da ilginizi çekebilir.
Yutma Bozuklukları
Yutma güçlüğü beslenmeyi ve akciğer sağlığını doğrudan etkiler. Güvenli yutma için değerlendirme ve yönlendirilmiş çalışma yapıyoruz.
Ayrıntılı bilgiSes Bozuklukları
Ses kısıklığı, seste çatallanma veya konuşurken çabuk yorulma gibi şikâyetlerde ses terapisi ve ses hijyeni ile çalışıyoruz.
Ayrıntılı bilgiKekemelik
Konuşmanın akışındaki takılmalar için yaşa uygun akıcılık yöntemleriyle çalışıyor, konuşmaya dair kaygıyı da sürecin parçası olarak ele alıyoruz.
Ayrıntılı bilgiDeğerlendirme için randevu alın
Ön görüşmede durumu birlikte konuşuyor, bir değerlendirmeye ihtiyaç olup olmadığını netleştiriyoruz.